m header

1 3

شماره چهارم، سال دوم، بهار 1400

ساڵی دووه‌م، ژماره‌ی چواره‌م، به‌هاری 2021 زایینی

 Vol. 2, No. 4, Spring 2021


 

زازاکی زارێکی زمانی کوردییه‌

سوداد ڕه‌سوول  (مامۆستای زاره‌ کوردییه‌کان له‌ به‌شی کوردی – فاکه‌ڵتیی په‌روه‌رده‌، زانکۆی سۆران)

 

کاتی وه‌ر‌گرتن: 10/03/2021 pdf icon30

کاتی قه‌بووڵکردن: 04/06/2021

 

   پوخته

زازاکان ناوی جیاوازیان هه‌یه‌ وه‌ک کرد، کرمانج، دملی، زازا، به‌ درێژایی مێژوو پێکهاته‌یه‌کی کورد بوون و زاره‌که‌شیان هه‌میشه‌ زارێکی زمانی کوردی بووه‌. له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م زازاکان به‌ هه‌ردوو گروپی دینی زازای موسڵمانی سوننی شافیعی و زازای عه‌له‌وی، ڕۆلێکی کاریگه‌رییان له‌ بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وایه‌تی کوردیدا هه‌بووه‌، له‌ سێ ڕاپه‌رینی گه‌وره‌ی باکووری کوردستان: ڕاپه‌رینی قۆچگیری ١٩٢٠ – ١٩٢١، ڕاپه‌رینی شێخ سه‌عیدی پیران ١٩٢٥، ڕاپه‌رینی ده‌رسیم ١٩٣٧، به‌شدارییه‌کی گرنگیان هه‌بووه‌ و قوربانی زۆریشیان داوه‌. زازاکی به‌ ده‌گمه‌ن نه‌بێت نووسراوی ئه‌ده‌بی نه‌بووه‌ و ته‌نیا بۆ ئاخاوتن بووه‌. له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م به‌هۆی قه‌ده‌غه‌کردنی زمانی کوردی له‌ تورکیا، زازاکی به‌خێرایی ژماره‌ی ئاخێوه‌رانی که‌م بووه‌ته‌وه‌ به‌ ڕاده‌یه‌ک که‌ له‌به‌رده‌م مه‌ترسی له‌ناوچووندا بووه‌. به‌م دواییه‌ له‌ هه‌نده‌ران به‌ هه‌وڵی ڕۆشنبیرانی زازا، زاره‌که‌ ده‌یبووژێننه‌وه‌، کۆمه‌ڵێک کتێب و نامیلکه‌ و بڵاوکراوه‌ به‌ زازاکی ده‌رده‌که‌ن. ئه‌م زاره‌ کوردییه‌ لای ڕۆژهه‌ڵاتناسانی ئه‌وروپی له‌به‌ر چه‌ند جیاوازییه‌کی زمانه‌وانی که‌ زازاکی له‌گه‌ڵ زاره‌ کوردییه‌کانی دی هه‌یه‌تی، به‌ زارێکی زمانی کوردی نازانن و وه‌ک زمانێکی سه‌ربه‌خۆ ناوی ده‌به‌ن. هه‌ر له‌ تاراوگه‌ له‌ دوای هه‌شتاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌م، به‌شێک له‌ زازاکان (سوننی و عه‌له‌وی) به‌ هۆکاری سیاسی و دینی و کۆمه‌ڵایه‌تی و زمانی، بانگه‌شه‌ی ناسیۆنالیزمی زازایی ده‌که‌ن و پێیان وایه‌ زازاکان نه‌ته‌وه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆن و کورد نین و زاره‌که‌شیان زمانێکی سه‌ربه‌خۆی باکووری ڕۆژئاوای زمانه‌ ئێرانییه‌کانه‌. له‌م توێژینه‌وه‌یه‌، له‌ ڕوانگه‌ی زمانه‌وانی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌م باسه‌ تاوتوێ کراوه‌، ڕوون کراوه‌ته‌وه‌ که‌ زازاکان به‌ هۆی ئه‌و پێشینه‌ مێژووییه‌ که‌ له‌گه‌ڵ کورد هه‌یان بووه‌ و به‌تایبه‌ت ئه‌و ڕۆله‌ گرنگه‌ که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م و دواتریش بۆ مه‌سه‌له‌ی کورد و ڕزگاری نیشتمانه‌که‌ی له‌ باکووری کوردستاندا گێڕاویانه‌، ئه‌مانه‌ کۆمه‌ڵێک ڕه‌گه‌ز و پێوه‌ری گرنگن که‌ زازای کردووه‌ به‌ پێکهاته‌یه‌کی دانه‌بڕاوی نه‌ته‌وه‌ی کورد و هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌ڕه‌ته‌ زاره‌که‌شیان زارێکی کوردییه‌. ئه‌مه‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌ ڕووی پێکهاته‌ی زمانییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ زاره‌ کوردییه‌کانی دی له‌ رووی ڕێزمان و وشه‌سازییه‌وه‌ جیاوازی هه‌یه‌، ئه‌م جیاوازییه‌ش له‌ ڕوانگه‌ی زمانه‌وانیی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ له‌ نێوان زاره‌کانی زمانێکدا هه‌بێت ئاساییه‌، چونکه‌ زمان یان زار هه‌ر به‌ ته‌نیا کۆد و هێما زمانه‌وانییه‌کان نییه‌، به‌ڵکو دیارده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری و سیاسی و ئابووریشه‌. 

 وشه‌ سه‌ره‌کییه‌کان: گۆران، زازای سوننی، زازای عه‌له‌وی، ناسیۆنالیزمی زازا، ڕۆژهه‌ڵاتناسی، زار


زازاکی گویشی از زبان کردی

سوداد رسول (مامۆستای زاره‌ کوردییه‌کان له‌ به‌شی کوردی – فاکه‌ڵتیی په‌روه‌رده‌، زانکۆی سۆران)

تاریخ دریافت: 20/12/1399 

تاریخ پذیرش: 14/03/1400

پوخته

زازاها نام­های متفاوتی دارند، همانند: کرد، کرمانج، دملی، زازا، و همیشه در طول تاریخ بخشی از کرد بوده ­اند و گویش آنها نیز گویشی از کردی بوده است. در ابتدای صده بیستم زازاها به هر دو گروه دینی _زازای مسلمان سنی شافعی و زازای علوی_ نقش موثری در جنبش ملی کردی ایفا کرده­اند. سه شورش بزرگ شمال کردستان_ قیام قوچگیری 1920_1921، قیام شیخ سعید پیران 1925، قیام درسیم 1937_ را می­توانیم نام ببریم که هزینه­های سنگینی هم پرداخت کرده ­اند. این گویش کوردی در نزد مستشرقین اروپایی بنا به چند دلیل متفاوت زبانشناسی بخشی از زبان کردی نیست، بلکه آنرا زبانی مستقل معرفی می­کنند. زازاکی به‌ ندرت ادبیات نوشتاری داشته و این گویش تنها برای مکالمه بوده است. در ابتدای صده بیستم به خاطر ممنوع کردن زبان کردی در ترکیه‌، از تعداد گویشوران زازایی نیز به سرعت می­کاهد و در خطر نابودی قرار می­گیرد. این اواخر در خارج از کشور تعدادی از روشنفکران زازا تلاش می­کنند تا به گویش خود خدمتی کرده باشند، از این رو کتاب­ها و مطالبی چند را به زازایی چاپ و نشر می­دهند. بعد از دهه هشتاد از صده بیستم تعدادی از زازاها (سونی و علوی) بنا به دلایلی سیاسی، دینی، اجتماعی و زبانی فراخوان ناسیونالیزم زازاکی می­دهند. آنها بر این باورند که زازاها ملتی مستقل از کرد هستند و زبانشان هم از دسته زبان­های شمال غربی ایرانی است. در این تحقیق از منظر زبانشناسی اجتماعی به موضوع پرداخته می­شود و این مهم را تبیین خواهیم کرد که زازاها بنا بر تاریخی پیوسته که با کرد داشته ­اند و نقش مهمی که در ابتدای صده بیستم و بعدها برای آزادی سرزمینشان در کردستان بر عهده داشته ­اند کورد هستند و گویش آنها نیز یکی از گویش­های کردی می­باشد. زازاکی هر چند از منظر زبانشناسی تفاوت­هایی را با سایر گویش­های کردی می­نمایاند، اما این تفاوت از منظر زبانشناسی اجتماعی در میان گویش­های یک زبان طبیعی است، زیرا زبان یا گویش تنها نماد و یا کد زبانشناسی نیست، بلکه پدیده­ای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی است.

کلید واژه‌ها: گوران، زازای سنی، زازای علوی، ناسیونالیزم زازا، روژهلات شناسی، زار.


Zazaki is a dialect of the Kurdish Language

Sodad Rasool  (Lecturer of Kurdish dialects at Soran University in the Kurdistan Region.)

Recive data: 2021/03/10

Accpte data: 2021/06/04

 

Abstract:

Zazas as known by different names: Kird, Kirmanj, Dimli and Zaza have always been part of the Kurdish nation throughout history and their dialect has been a dialect of the Kurdish language. At the beginning of the twentieth century, the Zazas played an important role in the Kurdish national movement by both followers of Sunni Shafi'i Muslim Zazas and the Alevi Zazas. Three great uprisings of northern Kurdistan: Kochgiri uprising 1920-1921, Sheikh Saeed Piran uprising 1925, and Dersim uprising 1937, in all three uprisings Zazaza made a significant contribution and made many sacrifices for Kurdish Nationalist Cause. Zazaki dialect in the past had very little literary texts it was mainly an oral dialect. At the beginning of the twentieth century, due to the ban on the Kurdish language in Turkey, Zazaki also rapidly reduced its number of speakers and it was in danger of extinction. Recently, some Zaza intellectuals in have been trying to preserve their dialect abroad, they have published newspapers, books and articles, ultimately the dialect revived. The European orientalists did not consider Zazaki as a dialect of the Kurdish language but rather classified it as an independent language of the Northwest Iranian languages. Accordingly, After the 1980s, some of Zazas (Sunni and Alevi) in diaspora for some political, religious, social, and linguistic reasons claimed for Zaza nationalism. They believe that the Zaza is a separate ethnic group. In this study, the issue is addressed in a sociolinguistics perspective and explained that according to continuous history of the Zaza with the Kurds and particularly the important role they played for the Kurdish question and liberation of their land in northern Kurdistan (South-eastern Turkey). Therefore, according to this historical and national background of Zaza with Kurds their language also considered to be a dialect of the Kurdish Language. However, Zazaki differs somehow from other Kurdish dialects in terms of grammar and morphology, these differences among the dialects of a language are a natural phenomenon, since the language or dialect is not only signs or linguistics codes but also a social, cultural, political and economic phenomenon for their speakers.

Keywords: Goran, Sunni Zaza, Alevi Zaza, Zaza Nationalism, Orientalism, dialect. 

tr footer

مشخصات مجله

ISSN : 2003-671X

صاحب امتیاز: انستیتو فرهنگی یارسان

مدیر مسئول: طیب طاهری

سردبیر: سوداد رسول

فرهنگ و واژه: عباس (ئاکو) جلیلیان

مدیر داخلی و روابط عمومی: الهام جهانگرد

مشاور فنی و مدیر انفورماتیک: سام کاکه‌یی

مترجم: امیر مهدی حجازی

تایپ و حروفچینی: افشان زرشکی

ویراستاری: سام کاکه‌یی

امور مشترکین و توزیع: وحید طاهری

گستره توزیع: ایران، عراق، اروپا، کانادا

زبان مجله: فارسی، کوردی، ترکی، عربی، انگلیسی

نوع انتشار: چاپی و الکترونیکی

نوع داوری: دوسویه داوری پنهان

زمان داوری: دو تا شش ماه

محل چاپ: سوئد

دسترسی به مقالات: آزاد

اخلاق سنجی پژوهش: 

پست الکترونیک: Journal@yaresan.com

نمایه شده در: 

نمایش تعداد مطالب
23632

مشخصات هیأت علمی

هیأت تحریریه (به ترتیب الفبا):

  • ایوب رستم
  • دکتر اسماعیل شمس
  • دکتر سامان حیدری
  • سوداد رسول
  • دکتر زرار صدیق توفیق
  • طیب طاهری
  • دکتر عبدالرضا رادفر
  • دکتر عرفان مصطفی
  • سید فخرالدین شاه ابراهیمی
  • دکتر کورش نیکنام
  • دکتر محمد علی سلطانی
  • دکتر نبیل عکید محمود
  • دکتر وریا عمر امین
  • هردویل کاکه یی
  • هیاس کاکه‌یی

 

 

 

 

 

open access

Site Yaresan

Yaresan Cultural Istitiute

International Standard Serial Number

Hawraman Culture Center